كتابخانه تخصصي حج >  فقه و مناسك حج > توضيح المسائل امام (ره)

	واجبات نماز
	سجود ١٠٤٥ نمازگزار بايد در هر رکعت از نمازهاي واجب و مستحب بعد از رکوع دو سجده کند و سجده آن است که پيشاني و کف دو دست و سر دو زانو و سر دو انگشت بزرگ پاها را بر زمين بگذارد. ١٠٤٦ دو سجده روي هم يک رکن است که اگر کسي در نماز واجب عمدا يا از روي فراموشي هر دو را ترک کند يا دو سجده ديگر به آنها اضافه نمايد، نمازش باطل است. ١٠٤٧ اگر عمدا يک سجده کم يا زياد کند نماز باطل مي‏شود، و اگر سهوا يک سجده کم کند حکم آن بعدا گفته خواهد شد. ١٠٤٨ اگر پيشاني را عمدا يا سهوا به زمين نگذارد سجده نکرده است اگر چه جاهاي ديگر به زمين برسد، ولي اگر پيشاني را به زمين بگذارد و سهوا جاهاي ديگر را به زمين نرساند يا سهوا ذکر نگويد سجده صحيح است. ١٠٤٩ در سجده هر ذکري بگويد کافي است ولي احتياط واجب آن است که مقدار ذکر از سه مرتبه «سبحان الله‏» يا يک مرتبه «سبحان ربي الاعلي و بحمده‏» کمتر نباشد و مستحب است «سبحان ربي الاعلي و بحمده‏» را سه يا پنچ يا هفت مرتبه بگويد. ١٠٥٠ در سجود بايد به مقدار ذکر واجب، بدن آرام باشد. و موقع گقتن ذکر مستحب هم اگر آن را به قصد ذکري که براي سجده دستور داده‏اند بگويد، آرام بودن بدن لازم است. ١٠٥١ اگر پيش از آن که پيشاني به زمين برسد و بدن آرام بگيرد، عمدا ذکر سجده را بگويد يا پيش از تمام شدن ذکر عمدا سر از سجده بردارد، نماز باطل است. ١٠٥٢ اگر پيش از آن که پيشاني به زمين برسد و بدن آرام گيرد سهوا ذکر سجده را بگويد و پيش از آن که سر از سجده بردارد، بفهمد اشتباه کرده بايد دوباره در حال آرام بودن ذکر را بگويد. ١٠٥٣ اگر بعد از آن که سر از سجده برداشت، بفهمد که پيش از آرام گرفتن بدن ذکر را گفته يا پيش از آن که ذکر سجده تمام شود سر برداشته، نمازش صحيح است. ١٠٥٤ اگر موقعي که ذکر سجده را مي‏گويد يکي از هفت عضو را عمدا از زمين بردارد ، نماز باطل مي‏شود ولي موقعي که مشغول گفتن ذکر نيست اگر غير پيشاني جاهاي ديگر را از زمين بردارد و دوباره بگذارد، اشکال ندارد. ١٠٥٥ اگر پيش از تمام شدن ذکر سجده سهوا پيشاني را از زمين بردارد نمي‏تواند دوباره به زمين بگذارد و بايد آن را يک سجده حساب کند، ولي اگر جاهاي ديگر را سهوا از زمين بردارد بايد دو مرتبه به زمين بگذارد و ذکر را بگويد. ١٠٥٦ بعد از تمام شدن ذکر سجده اول بايد بنشيند تا بدن آرام گيرد و دوباره به سجده رود. ١٠٥٧ جاي پيشاني نمازگزار بايد از جاهاي زانوهايش پست‏تر و بلندتراز چهار انگشت بسته نباشد، بلکه احتياط واجب آن است که جاي پيشاني او از جاي انگشتانش پست‏تر و بلندتر از چهار انگشت بسته نباشد. ١٠٥٨ در زمين سراشيب که سراشيبي آن درست معلوم نيست احتياط واجب آن است که جاي پيشاني نمازگزار از جاي انگشتهاي پا و سر زانوهاي او بيش از چهار انگشت بسته بلندتر نباشد. ١٠٥٩ اگر پيشاني را سهوا به چيزي بگذارد که از جاي انگشتهاي پا و سر زانوهاي او بلندتر از چهار انگشت بسته است چنانچه بلندي آن به قدري است که نمي‏گويند در حال سجده است مي‏تواند سر را بردارد و به چيزي که بلندي آن به اندازه چهار انگشت بسته يا کمتر است بگذارد، و مي‏تواند سر را به روي آن چه به اندازه چهار انگشت‏يا کمتر است بکشد، و اگر بلندي آن به قدري است که مي‏گويند در حال سجده است احتياط واجب آن است که پيشاني را از روي آن به روي چيزي که بلندي آن به انداره چهار انگشت بسته يا کمتر است بکشد، و اگر کشيدن پيشاني ممکن نيست بنابر احتياط واجب بايد پيشاني را بلند کند و بر موضعي که بلندي زايدي ندارد بگذارد و نماز را تمام کند و دوباره بخواند. ١٠٦٠ بايد بين پيشاني و آنچه بر آن سجده مي‏کند چيزي نباشد، پس اگر مهر به‏قدري چرک باشد که پيشاني به خود مهر نرسد سجده باطل است، ولي اگر مثلا رنگ مهر تغيير کرده باشد، اشکال ندارد. ١٠٦١ در سجده بايد کف دست را بر زمين بگذارد ولي در حال ناچاري پشت دست هم مانعي ندارد، و اگر پشت دست ممکن نباشد بايد مچ دست را بگذارد، و چنانچه آن را هم نتواند بايد تا آرنج هر جا که ميتواند بر زمين بگذارد و اگر آن هم ممکن نيست گذاشتن بازو کافي است. ١٠٦٢ در سجده بنابر احتياط واجب بايد سر دو انگشت بزرگ پاها را به زمين بگذارد و اگر انگشتهاي ديگر پا يا روي پا را به زمين بگذارد يا به واسطه بلند بودن ناخن، سر شست به زمين نرسد نمازش باطل است. ١٠٦٣ کسي که مقداري از شست پايش بريده بايد بقيه آن را به زمين بگذارد، واگر چيزي از آن نمانده يا اگر مانده خيلي کوتاه است بايد بقيه انگشتان را بگذارد و اگر هيچ انگشت ندارد بايد هر مقداري از پا باقي مانده به زمين بگذارد. ١٠٦٤ اگر به طور غير معمول سجده کند مثلا سينه و شکم را به زمين بچسباند بنابر احتياط مستحب بايد نماز را دوباره بخواند، ولي اگر پاها را دراز کند،اگرچه هفت عضوي که گفته شد به زمين برسد بنابر احتياط واجب بايد نماز را دوباره بخواند. ١٠٦٥ مهر يا چيز ديگري که بر آن سجده ميکند بايد پاک باشد ولي اگر مثلا مهر را روي فرش نجس بگذارد يا يک طرف مهر نجس باشد و پيشاني را به طرف پاک آن بگذارد اشکال ندارد. ١٠٦٦ اگر در پيشاني دمل و مانند آن باشد، چنانچه ممکن است بايد با جاي سالم پيشاني سجده کند. و اگر ممکن نيست بايد زمين را گود کند و دمل را در گودال و جاي سالم را به مقداري که براي سجده کافي باشد بر زمين بگذارد. ١٠٦٧ اگر دمل يا زخم تمام پيشاني را گرفته باشد بايد به يکي از دو طرف پيشاني سجده کند و اگر ممکن نيست، به چانه و اگر به چانه هم ممکن نيست بايد به هر جاي از صورت که ممکن است‏سجده کند. و اگر به هيچ جاي از صورت ممکن نيست، بايد با جلو سر سجده نمايد. ١٠٦٨ کسي که نميتواند پيشاني را به زمين برساند بايد به قدري که مي‏تواند خم شود و مهر يا چيز ديگري را که سجده بر آن صحيح است روي چيز بلندي گذاشته و طوري پيشاني را بر آن بگذارد که بگويند سجده کرده است ولي بايد کف دستها و زانوها و انگشتان پا را به طور معمول به زمين بگذارد. ١٠٦٩ کسي که هيچ نمي‏تواند خم شود بايد براي سجده بنشيند و با سر اشاره کند، و اگر نتواند بايد با چشمها اشاره نمايد و در هر دو صورت احتياط واجب آن است که اگر مي‏تواند بقدري مهر را بلند کند که پيشاني را بر آن بگذارد و اگر نمي‏تواند احتياط مستحب آن است که مهر را بلند کند و به پيشاني بگذاردو اگر با سر يا چشمها هم نمي‏تواند اشاره کند بايد در قلب نيت‏سجده کند و بنابر احتياط واجب با دست و مانند آن براي سجده اشاره نمايد. ١٠٧٠ کسي که نمي‏تواند بنشيند بايد ايستاده نيت‏سجده کند و چنانچه مي‏تواند براي سجده با سر اشاره کند، و اگر نمي‏تواند با چشمها اشاره نمايد، و اگر اين را هم نمي‏تواند در قلب يت‏سجده کند و بنابر احتياط واجب با دست و مانند آن براي سجده اشاره نمايد. ١٠٧١ اگر پيشاني بي‏اختيار از جاي سجده بلند شود چنانچه ممکن باشد بايد نگذارد دوباره به جاي سجده برسد و اين يک سجده حساب مي‏شود چه ذکر سجده را گفته باشد يا نه و اگر نتواند سر را نگه دارد و بي‏اختيار دوباره به جاي سجده برسد روي هم يک سجده حساب مي‏شود و اگر ذکر نگفته باشد بايد بگويد. ١٠٧٢ جايي که انسان بايد تقيه کند مي تواند بر فرش و مانند آن سجده نمايد و لازم نيست براي نماز به جاي ديگر برود. ١٠٧٣ اگر روي چيزي که بدن روي آن آرام نمي‏گيرد سجده کند باطل است. ولي روي تشک پر يا چيز ديگري که بعد از سر گذاشتن و مقداري پايين رفتن آرام مي‏گيرد سجده کند، اشکال ندارد. ١٠٧٤ اگر انسان ناچار شود که در زمين گل نماز بخواند، بنابر احتياط واجب بايد در حالي که ايستاده است براي سجده با سر اشاره کند و تشهد را ايستاده بخواند. ١٠٧٥ در رکعت اول و رکعت‏سومي که تشهد ندارد مثل رکعت‏سوم نماز ظهر و عصر و عشا اگر بعد از سجده دوم بدون آنکه مقداري بنشيند براي رکعت بعد برخيزد نمازش صحيح است، ولي بنابر احتياط واجب بايد بعد از سجده دوم قدري بي‏حرکت بنشيند و بعد برخيزد.